Umowa inwestycyjna – kluczowe informacje i wskazówki dla inwestorów. Dlaczego zakładając spółkę z partnerem biznesowym należy ją uzgodnić?

Pozyskanie inwestora to często punkt zwrotny w życiu firmy – moment, w którym ambitny pomysł zyskuje paliwo finansowe do dynamicznego skalowania. To także chwila, w której founder musi podzielić się kontrolą nad swoim biznesem. Jak zabezpieczyć swoje interesy, jednocześnie dając inwestorowi gwarancje, których oczekuje? Kluczem jest umowa inwestycyjna. To nie tylko formalność, ale strategiczny dokument regulujący waszą współpracę na lata. Zanim ją podpiszesz, musisz zrozumieć, czym jest klauzula drag-along, co oznacza good leaver i dlaczego warto negocjować każdy zapis. W tym artykule przeprowadzimy Cię przez najważniejsze elementy umowy inwestycyjnej, które zdecydują o bezpieczeństwie Twojego biznesu.

Masz pomysł ale bariera wejścia do biznesu jest zbyt wysoka? A może potrzebujesz środków na skalowanie biznesu?

Twórcy biznesu kreatywnie pracują nad pomysłami na stworzenie, a następnie wyskalowanie działalności gospodarczej i osiąganie z jej tytułu zysków, jednak nie zawsze posiadają wystarczające możliwości finansowe na założenie i na rozwój przedsiębiorstwa.

Bariera wejścia na określony rynek produktowy lub usługowy może być nie do pokonania dla pojedynczego twórcy biznesu lub osoby, która kreatywnie stworzyła pomysł biznesowy. Stworzenie konkretnej firmy wielokrotnie wymaga skomplikowanego procesu inwestycyjnego i wniesienia istotnych aktywów na rzecz spółki. Nie zawsze uda się wdrożyć pomysł biznesowy opierając się wyłącznie na własnym zaangażowaniu i inwestując własne środki pieniężne twórcy biznesu.

Inną barierą może być bariera finansowa związana ze skalowaniem działalności nawet w sytuacji gdy pomysł potencjalnego kontrahenta, twórcy biznesu wdrożony w jego działalności sprawdził się i przynosi zyski. Wówczas twórca biznesu stoi przed dylematem – rozwijać się organicznie zachowując nadal pełną kontrolę nad biznesem czy też wejść na wyższy poziom rozwoju pozyskując środki pieniężne na rozwój przedsiębiorstwa od jednej z grup inwestycyjnych aniołów biznesu.

Jeżeli zgodzi się na podzielenie się zyskami oraz kontrolą nad firmą i wejście na nowy poziom przychodów to w takim wypadku z pomocą może przyjść inwestor bądź inwestorzy, posiadający wystarczające środki na finansowanie biznesu i wprowadzenie środków w zamian za udział w zyskach osiąganych przez przedsiębiorstwo.

Z pozyskanym przez pomysłodawcę biznesu inwestorem zawiera się umowę inwestycyjną, która jeśli zostanie odpowiednio skonstruowana stanowi nie tylko gwarancję bezpieczeństwa dla inwestora i twórcy biznesu, ale także fundament dla przyszłej współpracy i rozwoju przedsiębiorstwa. Umowa inwestycyjna opisuje cały przebieg inwestycji w firmę twórcy, foundera biznesu.

Z uwagi na swoją złożoność oraz daleko idące konsekwencje prawne, każda umowa inwestycyjna wymaga starannego przygotowania oraz analizy sytuacji osób mających ją zawrzeć gdyż będzie ona określała prawa i obowiązki stron inwestycji na wiele lat.

Wprowadzając inwestora, anioła biznesu w ramach trwającego procesu inwestycyjnego, procesu rozwojowego w Twojej firmie musisz mieć na względzie, że owszem, określenie procentowego udziału z zysku we wspólnym już biznesie jest ważne lecz nie zawsze jest to najistotniejszy element współpracy.

W niniejszym artykule przedstawiamy kluczowe elementy, które powinny znaleźć się w umowie inwestycyjnej, a także praktyczne wskazówki, które pomogą skutecznie zabezpieczyć swoje interesy i uniknąć pułapek.

Inwestor – jakie są konsekwencje wprowadzenia do spółki inwestora?

Wprowadzając do spółki inwestora należy mieć świadomość konsekwencji. Inwestor nie tylko będzie oczekiwać zwrotu pieniędzy wprowadzonych na rozwój przedsiębiorstwa lecz także będzie wpływał na proces decyzyjny w spółce. Struktura właścicielska będzie opisana w umowie inwestycyjnej i wejście w życie umowy spowoduje, że kompetencje poszczególnych wspólników związane z działalnością spółki będą wynikały z nowej umowy spółki zmienionej już po zawarciu umowy inwestycyjnej.

Konsekwencjami zawarcia umowy inwestycyjnej będzie to, iż procentowy udział twórcy biznesu ulegnie zmianie, wprowadzenie inwestora w ramach procesu inwestycyjnego do spółki będzie oznaczało, iż zyska on udział w zysku spółki na tych samych warunkach jak twórca biznesu. Zmieni się także sposób podejmowania decyzji w spółce oraz prawo do dysponowania udziałami przez twórcę biznesu w sposób dowolny.

Dlatego też umowa inwestycyjna powinna być podpisana dopiero po uprzednim wnikliwym dokonaniu analizy jakie konsekwencje niesie dla przedsiębiorcy jej zawarcie i jak może nastąpić ochrona przedsiębiorcy w ramach procesu decyzyjnego.

Umowa inwestycyjna – ważny dokument w relacjach wspólników

Umowa inwestycyjna nie została szczegółowo uregulowana w przepisach prawa, w związku z tym jest ona umową nienazwaną, zawieraną pomiędzy osobami, które planują wspólne prowadzenie określonej działalności gospodarczej – najczęściej w ramach jednej ze spółek prawa handlowego, jednak posiadają różne cele oraz inny zakres zobowiązań, inaczej są zdefiniowane ich wzajemne prawa i obowiązki.

Umowa inwestycyjna służy kompleksowemu uregulowaniu relacji między inwestorem, wnoszącym kapitał finansowy, który ma zostać przeznaczony na rozwój biznesu, a osobami będącymi jego pomysłodawcami, które jednocześnie biorąc aktywny udział w zarządzaniu firmą i gwarantują jej rozwój. Wobec tego zobowiązaniem inwestora jest przede wszystkim wniesienie do spółki określonego kapitału, a pozostałych stron umowy inwestycyjnej udostępnienie i wykorzystanie w ramach prowadzonego biznesu wiedzy, know-how, pomysłu na prowadzenie działalności i osiąganie z jej tytułu zysków. A dodatkowo także oczywiście istotne zaangażowanie w rozwój przedsiębiorstwa. Wejście bowiem inwestora do spółki ma być czynnikiem, który nada spółce bardzo istotnego impulsu rozwojowego.

Jednocześnie głównym celem inwestora, którym może być zarówno osoba fizyczna np. anioł biznesu, jak i osoba prawna np. fundusz inwestycyjny bądź jednostka organizacyjna jak na przykład spółka działającą jako ASI, jest przede wszystkim jak najszybsze osiągnięcie zwrotu z zainwestowanych przez niego środków na rozwój określonego przedsiębiorstwa, podczas gdy jego kontrahenci niejednokrotnie chcieliby w pierwszej kolejności dążyć do rozwoju zapoczątkowanego biznesu. Zobowiązania wzajemne, określenie stron umowy inwestycyjnej i ich oczekiwań jest podstawą do uzgodnienia wizji współpracy.

Zasadniczo, umowa inwestycyjna precyzuje przebieg inwestycji, określa prawa i obowiązki stron oraz zasady objęcia praw uczestnictwa w spółce (przede wszystkim udziałów lub akcji), wyjścia ze spółki i związanych z tym rozliczeń.

Nawet jeżeli nie planujesz wprowadzenia do Twojej spółki anioła biznesu, czy inwestora instytucjonalnego warto abyś wiedział, iż wprawdzie umowa danej spółki jest najważniejszym aktem, na podstawie którego prowadzona jest jej działalność, a przy tym podejmowane najważniejsze decyzje, to zdecydowanie z naszego doświadczenia w obsłudze prawnej przedsiębiorców wynika, że zakładając spółkę z innym partnerem biznesowym warto także zawrzeć najprostszą choćby umowę inwestycyjną.

Umowa inwestycyjna może precyzować określone elementy zawarte w umowie spółki, jak również zawierać elementy daleko wychodzące poza obowiązkowy zakres danej umowy spółki.

Przy tym, umowa inwestycyjna pozostaje dokumentem wewnętrznym, który nie podlega ujawnieniu w Krajowym Rejestrze Sądowym. W związku z tym, warto rozważyć jej zawarcie w sytuacji gdy wspólnikom zależy na zachowaniu pewnych kwestii tylko dla siebie.

Podstawowe elementy umowy inwestycyjnej

Pomimo że nie ma sztywnych zasad określających sposób sporządzenia umowy inwestycyjnej, powinna ona zawierać szereg kluczowych postanowień, które jasno określają zasady współpracy określonych podmiotów (inwestora, przedsiębiorcy) w danym przedsiębiorstwie. Obie strony przyszłego zobowiązania, związanego z uczestnictwem w danej spółce powinny być świadome swoich praw i obowiązków.

Umowa inwestycyjna powinna jasno określać przedmiot umowy, czas trwania umowy i cel inwestycji, szczegółowe warunki wniesienia kapitału, zasady objęcia udziałów lub akcji przez określone podmioty, a także ich wzajemne prawa i obowiązki na każdym etapie inwestycji.

Istotne jest także uregulowanie kwestii wyjścia z inwestycji (ze spółki), mechanizmów zabezpieczających interesy inwestora, takich jak klauzula tag along czy drag along, a także określenie zasad powoływania członków zarządu, odpowiedzialności i rozwiązywania sporów. W umowie inwestycyjnej można także wprowadzić zobowiązanie wspólników do dokonania określonych zmian w umowie spółki w przypadku zaistnienia określonych zdarzeń. Jasne i precyzyjne ujęcie tych elementów stanowi fundament bezpiecznej i skutecznej współpracy inwestycyjnej.

Analizując treść umowy inwestycyjnej należy zwrócić uwagę na zabezpieczenia jakie uzyskuje twórca biznesu w ramach współpracy z inwestorem w zakresie zachowania jego udziału w spółce i minimalizacji ryzyka utraty praw wspólnika na wypadek negatywnej oceny działań biznesowych podejmowanych w ramach zarządzania spółką.

W dalszej części publikacji umówimy na czym polegają ciekawe stosowane standardowo klauzule w umowach inwestycyjnych.

Prawo przyłączenia czyli klauzula tag along

Klauzula tag along umożliwia określonemu wspólnikowi na przyłączenie się do transakcji zbycia udziałów w spółce przez innego wspólnika lub wspólników. Wprowadzenie takiej klauzuli stanowi istotne zabezpieczenie inwestora przed wejściem do spółki podmiotów zewnętrznych w miejsce pomysłodawcy określonego biznesu.

Klauzula tag-along stanowi także dobre zabezpieczenie dla wspólników mniejszościowych, w przypadku chęci zbycia udziałów przez wspólnika, który posiada większość udziałów w danej spółce. Mogą oni zadecydować z możliwości skorzystania z prawa przyłączenia i wycofać się ze spółki w przypadku gdy ma zostać ona przejęta przez nieznany im podmiot, a tym samym niepewną przyszłością spółki.

W przypadku prawa przyłączenia, wspólnik zamierzający zainteresowany zbyciem udziałów powinien poinformować wspólnika na rzecz którego zostało zastrzeżone prawo przyłączenia o planowanej transakcji zbycia udziałów. Wspólnik chroniony klauzulą tag along ma w takim wypadku możliwość przyłączenia się do planowanej transakcji.

Prawo przyciągania czyli klauzula drag-along

Klauzula drag-along stanowi przeciwieństwo prawa przyłączenia. Jej celem jest umożliwienie określonemu wspólnikowi, który podjął decyzję o sprzedaży swoich udziałów „zmuszenie” pozostałych wspólników bądź określonego wspólnika do przeniesienia własności ich udziałów na podobnych warunkach.

Wówczas konsekwencją zastosowania klauzuli drag-along jest wyjście wszystkich wspólników ze spółki.

Klauzula lock up

Kolejną z klauzul znajdujących zastosowanie przy sporządzaniu umowy inwestycyjnej jest wprowadzenie zastrzeżenia, zgodnie z którym zbycie udziałów w danej spółce nie będzie możliwe przez określony czas – np. czas obowiązywania umowy inwestycyjnej. Zastrzeżenie takie może dotyczyć wszystkich udziałów w spółce bądź na przykład udziałów przysługujących konkretnemu wspólnikowi.

Takie zastrzeżenie umowne może stanowić solidne zabezpieczenie dla inwestora, którego głównym celem jest możliwie jak najszybsze osiągnięcie zysku ze spółki poprzez zwielokrotnienie wniesionych przez niego środków pieniężnych na rozwój przedsiębiorstwa. Jego osiągnięcie może jednak w dużej mierze zależeć od zaangażowania pozostałych wspólników, będących pomysłodawcami danego biznesu.

Klauzula good leaver i bad leaver

Klauzule good leaver oraz bad leaver są bardzo ważnymi klauzulami, które wiążą twórcę biznesu, foundera ze spółką, z inwestycją i mają zastosowanie, gdy następuje odejście twórcy biznesu ze spółki.

Jeśli okoliczności odejścia są obiektywne, niezależne lub następują po wykonaniu określonego zobowiązania albo też po upływie określonego czasu wtedy mamy do czynienia z zastosowaniem klauzuli good leaver. Founder odchodzi ze spółki w dobrych relacjach, nie działa na szkodę spółki i wówczas zachowuje całość praw udziałowych i uprawnień wynikających z umowy inwestycyjnej.

Klauzula bad leaver ma zastosowanie gdy dochodzi do sytuacji naruszających interesy spółki, naruszających zasady ładu korporacyjnego zdefiniowanego w umowie inwestycyjnej lub umowie spółki lub też następuje przedwczesne odejście z naruszeniem umowy inwestycyjnej. Wówczas najczęściej founder traci całość lub część praw udziałowych i uprawnień wynikających z umowy inwestycyjnej.

Oczywistym jest, że w tym obszarze umowa inwestycyjna musi być wnikliwie przeanalizowana i przenegocjowana.

Zapis na sąd polubowny – ograniczenie prawa do sądu

Umowa inwestycyjna zazwyczaj określa zapis na sąd polubowny. Oznacza to, iż w razie sporu wynikającego z niewykonania, nienależytego wykonania zobowiązań umowy inwestycyjnej, często wypływających na rozwój przedsiębiorstwa, jednej ze stron umowy przysługuje prawo do wystąpienia do sądu polubownego określonego w umowie. Ograniczenie prawa do sądu powszechnego oznaczać może ograniczenie praw słabszej ekonomicznie umowy inwestycyjnej ponieważ koszty arbitrażu mogą być zbyt daleko idącą barierą, aby dochodzić swoich praw.

Zawarcie umowy jako forma zabezpieczenia

Zawarcie każdej umowy inwestycyjnej powinno być poprzedzone analizą rynkową i oceną potencjału inwestycji, a także określeniem celów i oczekiwań obu stron. Twórca biznesu musi być pewien, że wprowadzenie inwestora do firmy zapewni mu istotne korzyści, które zrekompensują mu częściową utratę kontroli nad firmą, nad jej zyskami oraz zwiększone ryzyko losów biznesowych jego inwestycji. Nigdy nie wiadomo bowiem kiedy okaże się, że będzie zobowiązany wyjść z inwestycji wraz z inwestorem.

Bez określenia priorytetów oraz oczekiwań każdej ze stron umowy sporządzenie umowy inwestycyjnej może okazać się niemożliwe.

Umowa tego rodzaju powinna zostać dopasowana do potrzeb konkretnych osób, a nie stanowić jedynie swego rodzaju wzór określonego postępowania. Takie postępowanie mogłoby w pewnych wypadkach doprowadzić do chaosu w spółce i niepotrzebnych konfliktów.

Umowa inwestycyjna ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa dla inwestora, a także pomysłodawców danego biznesu, a co za tym idzie pomaga uniknąć sporów i kosztownych konfliktów w procesie inwestycyjnym. Jednakże, niezależnie od treści danego zobowiązania zawartego w umowie inwestycyjnej strony powinny darzyć się wzajemnie zaufaniem i mieć przekonanie o stabilności przyszłej współpracy.

Oferta Kancelarii

Chciałbyś zabezpieczyć się w umowie inwestycyjnej przed obniżeniem Twojego procentowego udziału w danym przedsiębiorstwie? A może chcesz mieć większy wpływ na wybór składu organów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której uczestniczysz?

Zapraszamy do zapoznania się z ofertą Kancelarii w zakresie umowy inwestycyjnej oraz z naszą ofertą usług świadczonych online na naszej Platformie Obsługi Prawnej i Podatkowej Online.